Św. Helena była matką cesarza Konstantyna Wielkiego i zarazem cesarzową sprawującą wspólnie z nim rządy. Gdy Konstantyn ogłosił w 313 r. edykt zapewniający chrześcijanom wolność wyznawania wiary, Helena przyjęła chrzest święty. Jej pobożność przejawiała się nie tylko w modlitwie, ale również w trosce o ubogich i pokrzywdzonych.
Święte drzewo, na którym skonał Chrystus, razem z krzyżami obu łotrów, wrzucono do zagłębienia w skale na stokach Golgoty. Rzymianie niebawem przysypali to miejsce ziemią i gruzami. Aby zatrzeć wszelkie ślady po Chrystusie, na Golgocie urządzono ołtarze Jowisza i Wenery.
O świętym miejscu nie zapomnieli jednak pierwsi chrześcijanie. Kiedy cesarz Konstantyn Wielki nawrócił się i zezwolił na wyznawanie wiary chrześcijańskiej, właśnie w tym miejscu na Golgocie podjęto poszukiwania krzyża Chrystusowego. Odnalezienie tej wyjątkowo cennej świętej pamiątki zawdzięczamy matce Konstantyna, cesarzowej Helenie, która udała się do Jerozolimy.
W wyniku prac wykopaliskowych odnaleziono trzy krzyże: krzyż Chrystusowy oraz pozostałe dwa należące do wspomnianych w Ewangelii łotrów.
Który krzyż należał do Chrystusa? Gdy na Golgocie znaleziono trzy krzyże, nikt początkowo nie wiedział, na którym z nich umarł Chrystus. Wówczas biskup Jerozolimy Makary nakazał podać kolejno każdy z trzech krzyży pewnej ciężko chorej kobiecie. Gdy dotknęła pierwszego - nic się nie stało. Podobnie przy drugim. Jednak kiedy jej palce spoczęły na trzecim, nastąpiła niezwykła przemiana: kobieta odzyskała siły i została cudownie uzdrowiona. W ten sposób rozpoznano właściwy krzyż.
Odkrycia dokonano blisko trzy wieki po śmierci Pana Jezusa. W miejscu znalezienia krzyża biskup jerozolimski Makary, z polecenia cesarza Konstantyna, rozpoczął wkrótce wznoszenie bazyliki. Św. Helena podzieliła krzyż Chrystusa na trzy części, aby ofiarować je głównym ówczesnym ośrodkom chrześcijaństwa: Jerozolimie, Rzymowi i Konstantynopolowi.
Z czasem krzyż podzielono na wiele drobnych części, aby każda znaczniejsza świątynia w Europie mogła mieć bodaj małą cząstkę tej relikwii. Dziś duże fragmenty znajdują się w kościele św. Goduli w Brukseli, w bazylice Santa Croce w Rzymie oraz w katedrze Notre Dame w Paryżu. W Polsce cząstki relikwii posiadają m.in. kościół dominikanów w Lublinie i Sanktuarium Krzyża Świętego na Łysej Górze w Górach Świętokrzyskich.
* - treść zaczerpnięto z www.nasza-arka.pl
- zdjęcia www.piekary.sti.ne.pl